Skaftafellssýslur

Vík, Mýrdalur og nágrenni

Einar Ólafur Sveinsson (1899-1984)
Einar Ólafur Sveinsson
 

Til minningar um Einar Ólaf Sveinsson, bókmenntafræðing
f. á Höfðabrekku 12.12.1899, d. í Reykjavík 18.4.1984
Steinninn reistur 12.12.1999.

Steinninn stendur utan við hótelið á Höfðabrekku í Mýrdal

Jakob og Sigurður Björnssynir
Jakob og Sigurður Björnssynir
 

Til minningar um bræðurna Jakob og Sigurð Björnssyni
sem drukknuðu við ströndina í Vík 26. maí 1910 ásamt 
Jóni Brynjólfssyni, Jóni Jónssyni og Skúla Unasyni.
,,Alfaðir ræður”

Bekkurinn stendur í Víkurfjöru.

Norræn ungbændaráðstefna
Ungbændaráðstefna
 

haldin að Höfðabrekku 15.-19. maí 1996
Þökkum góðar móttökur
UMFÍ – NSU

Minnisvarðinn stendur við Höfðabekku í Mýrdal

Deildarárskóli 1904-1959
Deildarárskóli
 
Þökkum margar góðar og glaðar stundir. – Nemendur.
 

Deildarárskóli var starfræktur frá 1904 til 1959 að hann var sameinaður skólanum á Ketilsstöðum. Skólahúsið var flutt á Höfðabrekkuafrétt þar sem það er enn notað sem leitarmannaskáli.

Minnisvarðinn, sem var afhjúpaður árið 2005, er í Deildarárgili í landi Skammadalshóls í Mýrdal, þar sem skólinn stóð. Hann er gerður úr stuðlabergssteinum sem áletruð plata er fest á. Gamlir nemendur skólans söfnuðu fyrir gerð hans.  

_MG_7720-e
Þýskur minnisvarði
Þýskur minnisvarði
 

Til minningar um þá sjómenn á þýskum fiskveiðiskipum sem létu lífið við Íslandsstrendur.
Minnisvarðinn, sem er 7 tonna granítgrjót var tekinn í Moorausmoor í Þýskalandi og var afhjúpaður í fjörunni í Vík í Mýrdal árið 2002.

Þýskur minnisvarði

Kirkjubæjarklaustur

Slysaalda


Fjórir menn á leið til sjóróðra

Haustið 1868 bjóst Þorlákur [í Gröf í Skaftártungu] til sjórróðra að venju og hugðist fara Fjallabaksveg. Með honum réðust til ferðar þrír menn aðrir, og voru þeir þessir: Jón Runólfsson, vinnumaður í Gröf, 32 ára, ókvæntur, mikill maður vexti og afrendur að afli. Árni Jónsson, er lengi bjó að Skálmarbæ í Álftaveri, en hafði verið kaupamaður í Hlíð um sumarið. Hann var 52 ára og talinn heilsuveill. Loks var Davíð Jónsson, 17 ára unglingur frá Leiðvelli í Meðallandi, og er sagt, að áður en hann færi að heiman, hafi hann skipt barnagullum sínum milli systkina sinna með þeim ummælum, að hann myndi ekki vitja þeirra aftur.

Þorlákur var sjálfur 44 ára og talinn fullhraustur maður og reyndur að harðfengi. Það er sagt, að kvöldið áður en förin var ráðin, hafi allir þessi menn hitzt að Eiríks í Hlíð, og var þar þá fyrir fleira manna. Hægviðri var á, en meðan þeir töfðu, hlóð niður mikilli fönn og hugðu menn uggvænlega horfa um ferðalag þeirra Þorláks. En hann brosti við og kvaðist eigi mundu láta slíkt aftra ferðum sínum. Féll svo talið niður.

Sunnudaginn 11. október, hálfum mánuði fyrir vetur, lögðu þeir félagar upp árla morguns. Ætluðu þeir að ná í Hvanngil um daginn og komast þangað í björtu, því að tungl var á síðasta kvartili og kvöldin dimm. Fjóra hesta höfðu þeir í ferðinni og flutning á sumum, ef ekki öllum.

Þennan morgun er talið, að kalsarigning hafi verið í byggð í Skaftártungu, en krapaslitringur til fjalla og vindur suðlægur. Héldu þeir félagar nú frá Gröf, sem leið liggur upp Skaftártungu, en komu við í Búlandsseli, næsta bæ við fjallið. “ […]

Skammt vestur frá Brennivínskvísl verður ávöl hæð á sandinum, allmikil. Nær hún allt upp að hlíðum Torfajökuls og veitir vötnum vestur og austur til Hólmsár og Markarfljóts. Nefnist hún Skiptingaralda, því Rangæingar skipta þar í leitir í fjallgöngum. Af öldunni eru tólf kílómetrar eða rúmlega tveggja stunda lestagangur vestur í Hvanngil og um tvær leiðir að velja. Liggur önnur beint vestur sandinn, og er stefnt á einstakt fell, er Stóra-Súla heitir, unz komið er á móts við Hvanngil. Þá er beygt norður Emstruá, upp að sælukofanum. Hin leiðin liggur norðan við sandinn, með hlíðum Torfajökul, yfir Kaldaklof og hæðirnar vestur þaðan, unz komið er í Hvannagilsbotn, og er þá skammt að fara suður að kofanum. Þessi leið er lengri en hin og mislendari, en þó er hún tíðast farin nú.

Hin var aftur fjölfarnari áður fyrr, þegar ferðazt var með þungar klyfjar, því að hún er skemmri og miklum mun greiðfærari, ef sandurinn er þurr. En villugjarnt er þar í dimmviðrum, því kennileiti eru engin á auðri sandsléttunni.

Þegar komið var á Skiptingaröldu, sneri Sæmundur við, og skildust þar leiðir að þessu sinni, eins og oft áður og síðan. Veður var nú tekið að vaxa og harðna, og gekk að með dimmum éljum, en þó ratljóst vel milli.

Þeir Þorlákur og félagar hans héldu áfram vestur af, og er eigi kunnugt, hvora leiðina þeir tóku, hina syðri eða nyrðri, en haft var það eftir Þorláki, “að honum væru báðar leiðir jafnkunnar”. Og þarna hverfa þeir sýnum í sortann og hina miklu óvissu.

Í Skaftártungu var það ekki talið efunarmál, að þeir Þorlákur hefðu náð í Hvanngil á sunnudagskvöldið, og líklegt þótti að þeir hefðu komizt vestur af á mánudag eða þriðjudag, því þá daga var sæmilegt veður austur þar. En jafnvel þó að þeir hefðu ekki haft sig áfram, átti þeim að vera óhætt í sæluhúsinu. Enginn var því uggandi að marki um ferðir þeirra, enda vissu menn Þorlák vanan í ferðalögum, úrræðagóðan og kunnugan öllum leiðum. [2]

Vestanfjalls, á Rangárvöllum og Landi, var útsynningsveður á sunnudaginn, með krapahryðjum, en um kvöldið eða næstu nótt gekk til norðurs. Næstu 3-4 daga var landnorðanhvassviðri með hreytingsfjúki og sandbyl, og sá lítt til lofts eða fjalla, en þó var lengi í minnum haft, hve ljótur hann var á austurfjöllin þau dægur, og svo var veðrið mikið að baggar þeyttust af skógarlest, sem var á ferð á Rangárvöllum.

Leið svo fram á veturinn að ekkert fréttist af hvernig ferð þeirra Þorláks og félaga hafði gengið. Þegar maður úr Skaftártungu fór vestur á Rangárvelli kom í ljós að hvergi höfðu félagarnir fjórir komið þar. Var strax ákveðið að leita þeirra og fóru Rangæingar upp að vestan og Skaftártungumenn að austan. Leituðu hvorir sín megin að Hvanngili en hvergi sást tangur né tetur af mönnunum né neinu sem þeir voru með í ferðinni. Ekki sást neitt sem benti til að þeir hefðu komist í sæluhúsið í Hvanngili.

Þegar á leið leitina fannst þó ein hryssa, dauð og allslaus. Síðar fundust slitur af tveimur hestum sem, af beisli og reiðtygjum að merkja, voru úr leiðangrinum. Voru þá fundnir hestarnir, utan einn, en engin fundust líkin þrátt fyrir mikla leit á hverju sumri. Hestarnir fundust við stóra sandöldu og leit út fyrir að þeir hefðu verið bundnir og festar reiðingsdýnur á bak þeirra til að veita þeim skjól. Þóttust menn nú vita að sand hefði skafið yfir líkin og fóru margir menn þangað upp eftir með skóflur og grófu skurði í sandölduna.[3]

Tíu árum eftir hvarf Þorláks og félaga voru tveir menn frá Rangárvöllum sendir að leita kinda á Mælifellssandi. Var það óvenjulegt því vel sést yfir sandinn og óþarfi að ganga þarna ef ekki sést til kinda. Félagarnir höfðu ekki gengið lengi á sandinum er þá bar að öldu nokkurri suður frá Kaldaklofi. Var þar eitthvert umrót og voru þar fundin líkin fjögur. Tvö þeirra lágu saman og brekán breitt yfir, töldu menn það leifar Árna og unga piltsins Davíðs. Hafa þeir sennilega látist fyrst og hinir veitt þeim þennan umbúnað. Um þremur föðmum norðar lá lík sem talið var af Þorláki. Hann hafði verið í vesti með silfurhnöppum og mátti greina það á staðnum. Aðeins vestar lá fjórða líkið. Var talið víst að þar væri Jón Runólfsson því það voru fótólar spenntar um leggina en það var háttur Jóns. Rangæingar fundu líkin og var afráðið að koma þeim til byggða. Tókst þá ekki betur til en svo að menn settu öll beinin í einn haug. Sárnaði Skaftfellingum það mikið en ekki varð við gert. Voru mennirnir jarðaðir í einni kistu í Ásakirkjugarði. [Skaftártunga]

Minningarskjöldur er um þetta slys á svokallaðri Slysaöldu þar sem leyfar fjórmenninganna fundust.

Jón Steingrímsson (1728-1791)
Jón Steingrímsson
 

Kapella sr. Jóns Steingrímssonar er reist til minningar um séra Jón Steingrímsson, sem var prestur í Kirkjubæjarklaustursprestakalli 1778 til dauðadags 1791 og kom mest við sögu í Skaftáreldum árið 1783, þegar Lakagígar gusu og hraun og aska ógnaði héraðinu, en gos þetta var upphaf Móðurharðinda, sem svo hafa verið nefnd. Þá stóð kirkjan hér í gamla kirkjugarðinum og var það í henni sem séra Jón söng eldmessuna hinn 20. júlí 1783 ( Þorláksmessa á sumri). Meðan á messunni stóð stöðvaðist hraunið rétt vestan við Systrastapa, og má þar enn líta Eldmessutanga. Um aldamótin 1800 tók sandur að eyða hér gróðri og landi og flæmdi byggðina vestur með fjallinu. Vegna þessa var kirkjan tekin ofan og ný kirkja reist að Prestsbakka. Hún var vígð á sumardaginn fyrsta árið 1859, sem þá bar upp á skírdag. Sú kirkja stendur enn. Hér á Kirkjubæjarklaustri er talinn einn elsti kirkjustaður á Íslandi, en sagnir herma að papar hafi reist hér kirkju, áður en norrænir menn námu land, en þeir nefndu staðinn Kirkjubæ. Hér var nunnuklaustur, af Benediktsreglu, frá árinu 1186 til siðaskipta. Bygging kapellunar hófst árið 1969 og var hún vígð á Þjóðhátíð Vestur-Skaftfellinga hinn 17. júní 1974. Kapellan er byggð fyrir samskotafé. Hundrað bændur í Skaftafellssýslu gáfu henni haustlamb í 6 ár, en auk þess hefur fjöldi fólks gefið henni peningagjafir og til áheita hefur hún reynst mjög vel. Berast henni stöðugt áheit og gjafir. Ríkissjóður og ýmsar stofnanir styrktu einnig byggingu hennar. Arkitektar voru Helgi og Vilhjálmur Hjálmarssynir. Í kirkjugarðinum, við kórgafl kirkjurústanna er legsteinn séra Jóns Steingrímssonar og konu hans Þórunnar Hannesdóttur

Öræfi

Þórbergur Þórðarson (1889-1974) 
Steinþór Þórðarson (1892-1981) 
Benedikt Þórðarson (1894-1968)
 

Til minningar um bræðurna Þórberg, Steinþór og Benedikt Þórðarsyni frá Hala.

,,En kannski finnst steini ekki lengra að standa í þúsund ár í fjallshlíð en okkur að standa þar í þúsund sekúndur.” Þórbergur Þórðarson: Steinarnir tala.

Minnisvarðinn stendur ofan við Hala í Suðursveit.

Þorgerður
Þorgerður
 

Þorgerður nam allt Ingólfshöfðahverfi og bjó að Sandfelli

Minnisvarðinn stendur við Sandfell í Öræfum

Jón Eiríksson 1728-1787)
Jón Eiríksson
 

Ein varir manndyggð og lifir

Jón Eiríksson konferensráð
fæddur á Skálafelli 31. ágúst 1728
dáinn í Kaupmannahöfn 9. mars 1787.

 

 Minnisvarðinn stendur við Skálafell í Öræfum og er eftir Sigurjón Ólafsson.
Ingólfshöfði
Ingólfshöfði
 
,,Ingólfur tók þar land er nú heitir Ingólfshöfði”

Minnisvarðinn stendur í Ingólfshöfða

Höfn, Hornafjörður

Minnisvarði um sjómenn og sjósókn í Hornafirði og á Austfjörðum
Minnisvarði um sjómenn
 
Minnisvarði um sjómenn og sjósókn í Hornafirði og á Austfjörðum
Minnisvarðinn er eftir Helga Gíslason, myndhöggvara

Minnisvarðinn stendur á Óslandshæð á Höfn í Hornafirði

Eric Nelson
Flug
 

flaug fyrstur til Íslands 2. ágúst 1924

FMI 2. ágúst 1954.

Minnisvarðinn er á Óslandshæð, Höfn í Hornafirði

Flug
Ingibjörg Friðgeirsdóttir (1874-1934)
Þórhallur Daníelsson (1873-1961)
Ingibjörg Friðgeirsdóttir
 
Ingibjörg Friðgeirsdóttir og Þórhallur Daníelsson
kaupmaður og útgerðarmaður á Höfn, Hornafirði
 
Brjóstmynd Þórhalls gerði Ríkarður Jónsson en brjóstmynd Ingibjargar gerði Sigrún Guðmundsdóttir.
 

Minnisvarðinn stendur við Hótel Höfn á Hornafirði

Í minningu látinna ástvina í fjarlægð
Minningarreitur

 

Í minningu látinna ástvina í fjarlægð

Ég hef augu mín til fjallanna.
Hvaðan kemur mér hjálp?
Hjálp mín kemur frá Drottni,
skapara himins og jarðar.
[Davíðssálmur 121:1-2]

Þú ljós sem ávallt lýsa vildir mér 
þú logar enn,
í gegnum bárur, brim og voðasker.
Nú birrtir senn.
Og ég finn aftur andans fögru dyr
og engla þá sem barn ég þekkti fyrr.   [Matthías Jochumsson]

Minningarskildir eru umhverfis minnisvarðann um þá sem í fjarlægð eru.
Minnisvarðinn stendur í kirkjugarðinum á Höfn.

Höfn Hornafirði
Höfn, Hornafirði